19 september 1356: de Franse koning gevangen bij Poitiers

Battle_of_Poitiers_1356_map-fr.svg (© Sémhur / Wikimedia Commons)

Tien jaar na de ramp van Crécy (zie het vorige bericht) leed het Franse leger op 19 september 1356 bij Poitiers opnieuw een zware nederlaag tegen de Engelsen. Koning Jan II de Goede beschikte over ongeveer 15.000 man. Daartegenover stonden amper 6.000 soldaten van Edward van Woodstock, de prins van Wales, die later de geschiedenis zou ingaan als de Zwarte Prins.

Een val bij Maupertuis

De Engelsen hadden zich uitstekend verschanst bij Maupertuis, ten zuidoosten van Poitiers, op een terrein vol wijngaarden, hagen en moerassige grond. Opnieuw maaiden hun boogschutters de Franse aanvallen neer. Op het beslissende moment stuurde de prins de Captal de Buch, een Gasconse edelman, met een kleine groep ruiters ongezien rond het Franse leger. Toen die plots in de rug van de Fransen opdook, brak er paniek uit. Talrijke Franse ridders werden gevangengenomen of sloegen op de vlucht.

“Vader, pas op rechts!”

Koning Jan II weigerde het slagveld te verlaten. Zijn oudste zonen, onder wie de dauphin Karel, hadden het strijdtoneel al verlaten, volgens sommige kronieken op bevel van hun vader, om de troonopvolging veilig te stellen. De jongste, de veertienjarige Filips, bleef aan zijn zijde. Volgens de kronieken waarschuwde hij zijn vader voortdurend: “Vader, pas op rechts! Vader, pas op links!” Uiteindelijk werden vader en zoon omsingeld en gevangengenomen.

Die moed leverde Filips de bijnaam le Hardi op. In het Nederlands werd dat Filips de Stoute, want stout betekende in het Middelnederlands dapper of vermetel, en niet ondeugend zoals vandaag.


Afbeelding rechts: Bataille de Poitiers (1356), l’arrestation du roi Jean le Bon. (Wikimedia Commons, Besançon, bibliothèque municipale, extraite des Chroniques de Jean Froissart, ms 864, fol. 172)

Een koninkrijk in nood

De nederlaag was een zware klap voor Frankrijk. Zonder koning belandde het rijk in een diepe politieke en financiële crisis, met opstanden in Parijs en op het platte-land. 

Vier jaar later, in 1360, volgde het Verdrag van Brétigny: Frankrijk moest grote gebieden aan Engeland afstaan en een enorm losgeld voor de koning betalen. Jan II mocht naar huis terugkeren, met zijn zoon Lodewijk als gijzelaar in Londen.

Toen die ontsnapte, keerde de koning uit erezaak zelf terug naar Engeland, waar hij in 1364 stierf.

Monumentje in Brétigny. © Johan Verweirder
Jan II de Goede, anoniem portret, vóór 1350. Het oudste zelfstandige geschilderde portret van het Westen. Musée du Louvre, Parijs_Peinures_RF_2490
Van Poitiers naar Jehanne

De slag bij Poitiers heeft een opmerkelijke band met het verhaal van Jehanne Darc. Twee zonen van Jan II waren erbij. De dauphin Karel werd later koning Karel V en is de grootvader van Karel VII, de koning die Jehanne zou laten kronen. De jonge Filips de Stoute werd in 1363 hertog van Bourgondië, en door zijn huwelijk met Margareta van Male, erfdochter van Vlaanderen, ook stamvader van de Bourgondische Nederlanden.

Zijn kleinzoon Filips de Goede verbond zich met de Engelsen, nadat zijn vader Jan zonder Vrees in 1419 vermoord was. En in mei 1430 werd Jehanne bij Compiègne gevangengenomen door manschappen van Jan van Luxemburg, die aan Bourgondische zijde vocht, met wellicht ook Vlamingen in zijn gelederen. Zo loopt er van het slagveld van Poitiers een verrassend directe lijn naar het verhaal van Jehanne, driekwart eeuw later.

Meer hierover lees je in Aan het vuur ontsnapt…? Het andere verhaal van Jeanne Darc, te verkrijgen via de webshop.

Verenigingen, cultuurkringen, bibliotheken, reisclubs… die een lezing over het boek willen organiseren,
kunnen contact opnemen via de contactpagina, of telefonisch op 0494 57 03 76.

Scroll naar boven