Op 7 oktober 1337 eiste koning Edward III van Engeland in Westminster publiekelijk de Franse kroon op. Hij verwierp zijn eed van trouw aan “Filips, die zich koning van Frankrijk noemt”. Die dag wordt vaak beschouwd als het symbolische begin van de Honderdjarige Oorlog.
Een omstreden troonopvolging
De aanleiding lag in de Franse troonopvolging. Toen koning Karel IV in 1328 zonder zoon stierf, werd zijn neef Filips VI van Valois koning van Frankrijk. Edward III was echter via zijn moeder Isabella van Frankrijk een kleinzoon van Filips IV de Schone, en meende daardoor meer rechten op de kroon te hebben.
Aanvankelijk legde Edward zich bij de keuze voor Filips neer. Voor zijn bezittingen in Guyenne en Gascogne was hij bovendien leenman van de Franse koning. De verhoudingen verslechterden echter snel. Toen Filips VI op 24 mei 1337 het hertogdom Guyenne verbeurd verklaarde, was een open oorlog niet meer te vermijden. Pas op 26 januari 1340, in Gent, zou Edward ook officieel de titel van koning van Frankrijk aannemen.
Vlaanderen tussen twee vuren
Ook Vlaanderen speelde een belangrijke rol. Graaf Lodewijk van Nevers koos de kant van Frankrijk, terwijl de Vlaamse steden voor hun lakennijverheid volledig afhankelijk waren van Engelse wol. Het Engelse wolembargo van 1336 bracht die nijverheid in grote moeilijkheden. In Gent kwam Jacob van Artevelde aan het hoofd van een beweging die eerst neutraliteit nastreefde, maar Vlaanderen steeds dichter bij Engeland bracht.
Een Franse verrader aan het Engelse hof
Aan het Engelse hof vond Edward III een opmerkelijke Franse bondgenoot: Robert III van Artesië. Wie Les Rois maudits van Maurice Druon gelezen of gezien heeft, kent hem.
Robert was de zoon van Filips van Artesië, die in 1298 overleed aan de wonden die hij een jaar eerder in de Slag bij Veurne had opgelopen. Zijn grootvader, graaf Robert II van Artesië, sneuvelde in 1302 in de Guldensporenslag bij Kortrijk. Robert III verwachtte daarop het graafschap Artesië te erven. Het plaatselijke erfrecht kende echter geen plaatsvervulling: hij kon niet zomaar de plaats van zijn overleden vader innemen. Het graafschap ging daarom naar Mathilde, de dochter van Robert II en dus Roberts tante.
Robert legde zich daar nooit bij neer. Jarenlang vocht hij voor Artesië, en uiteindelijk gebruikte hij zelfs vervalste documenten. Hij viel in ongenade bij de Franse koning en vluchtte naar Engeland, waar hij Edward III aanzette om harder tegen Frankrijk op te treden. Volgens een 14de-eeuws gedicht, Le Vœu du héron, zette Robert de koning een gebraden reiger voor, de laffste aller vogels, om hem te prikkelen tot de strijd.
Zo kwamen dynastieke aanspraken, feodale conflicten, economische belangen en persoonlijke vetes samen in een oorlog die meer dan een eeuw zou duren. De eerste grote Engelse successen volgden enkele jaren later, bij Sluis in 1340 en bij Crécy in 1346. Daarover gaan de volgende berichten in deze reeks.
En zo komen we bij Jehanne
Bijna een eeuw na het begin van de oorlog leek Frankrijk verloren. Grote delen van het land waren in Engelse of Bourgondische handen, en Karel VII stond zwak. In die omstandigheden verscheen in 1429 een jonge vrouw die zei dat ze de opdracht had gekregen om Orléans te ontzetten en Karel naar Reims te brengen om er gekroond te worden.
Hoe een conflict dat in 1337 begon, uitmondde in het ongelooflijke verhaal van Jehanne, is de historische achtergrond van mijn boek Aan het vuur ontsnapt…? Het andere verhaal van Je(h)anne Darc. Daarin leg ik twee verhalen naast elkaar: de algemeen aanvaarde geschiedenis van het meisje uit Domremy dat in 1431 in Rouen op de brandstapel stierf, en een heel andere lezing van haar afkomst, haar opdracht en haar mogelijke lot na 1431. Ik schrijf de lezer niet voor wat hij moet geloven. Ik toon de bronnen en argumenten van beide kanten en laat hem zelf oordelen. Het boek bestel je via de webshop.
Het verhaal komt van het papier
Rond het boek geef ik ook lezingen, waarin ik mijn publiek meeneem naar het Frankrijk van de Honderdjarige Oorlog en de wereld van Jehanne la Pucelle. Wie was zij werkelijk? Waar leerde ze paardrijden en met wapens omgaan, en wat waren haar mysterieuze stemmen? En vooral: weten we wel zeker wie er op 30 mei 1431 op de brandstapel stierf? Was Jehanne werkelijk de vrouw die we denken te kennen? Of schuilt achter het bekende verhaal nog een ander verhaal?
Een lezing over geschiedenis, moed en vrouwelijke daadkracht, vol intrigerende aanwijzingen, tegenstrijdigheden en onbeantwoorde vragen. Niet om alle mysteries zomaar op te lossen, maar om ze opnieuw te durven onderzoeken.
Aan de hand van historische afbeeldingen en plaatsen uit haar leven breng ik Jehanne opnieuw tot leven, niet als onaantastbare legende, maar als een fascinerende jonge vrouw over wie we bijna zeshonderd jaar later nog altijd vragen stellen.
Lees verder: 24 juni 1340, de zeeslag bij Sluis.
Verenigingen, cultuurkringen, bibliotheken, reisclubs… die een lezing willen organiseren,
vinden de informatie op de lezingenpagina, of via 0494 57 03 76.
