Op 10 november 1407 bracht koningin Isabella van Beieren haar twaalfde en laatste kind ter wereld. Over dat kind is weinig bekend, en wat we weten, roept meer vragen op dan het beantwoordt.
Een koningin op afstand
In die tijd was Isabella al vijftien jaar getrouwd met koning Karel VI van Frankrijk, die steeds dieper in waanzin wegzakte, (lees ook 5 augustus 1392: de dag waarop Karel VI de Welbeminde zijn verstand verloor). Ze woonde al lang niet meer in het koninklijke Hôtel Saint-Pol, maar in haar eigen Hôtel Barbette. Daar liet ze ook haar kinderen opgroeien, waaronder dit laatste kind, dat niet in het paleis geboren werd, zoals de andere koninklijke kinderen. Al lange tijd deden er aan het hof en ver erbuiten geruchten de ronde over Isabella’s relatie met haar schoonbroer Lodewijk van Orléans.
Wat de kroniek vertelt
De monnik van Saint-Denis, de officiële historicus van het koninklijk hof, was de enige die dit kind vermeldde in zijn kroniek (Chronique du religieux de Saint-Denis). Hij zegt dat het kind Filips genoemd werd en slechts kort leefde. Volgens deze monnik werd Filips al snel begraven naast zijn grootvader, koning Karel V. Dat is ongeveer alles wat men in geschiedenissen over dit kind vindt.
Wat niet klopt...
Wie iets verder zoekt, stuit op vreemde dingen. Het dodenboek, (ook necrologium of obituarium genoemd), van de abdij van Saint-Denis, waarin overlijdens en begrafenissen nauwkeurig bijgehouden werden, vermeldt voor november 1407 geen enkel overlijden. In latere uitgaven van de grote Histoire de France van Villaret verandert de naam van het kind plots van Filips in Jeanne, zonder dat er een verklaring bij staat. En de rouw aan het hof duurde opvallend kort.
Een graf zonder een kind
Bijna vier eeuwen later, in 1793 besloot de Nationale Conventie om alle symbolen van het feodalisme te vernietigen, alles wat koninklijk was, moest eraan geloven. Op 12 oktober trokken revolutionairen de basiliek van Saint-Denis binnen. Ze braken de graven van de Franse koningen open en verspreidden hun resten in een massagraf op de begraafplaats naast de kerk, en bedekten ze met ongebluste kalk. Een voormalige monnik van de abdij, Dom Germain Poirier, die ook bij de opgravingen aanwezig was, noteerde wat er in elk graf gevonden werd. In het graf van Karel V vond men geen enkel spoor van de kleine Filips…
De koninklijke graven in de basiliek van Saint-Denis worden geopend, oktober 1793.
Hubert Robert, La Violation des caveaux des rois dans la basilique de Saint-Denis . Musée Carnavalet, Parijs (Wikimedia Commons).
Het papier spreekt
Het meest verrassende zit in het handschrift van Dom Poirier zelf: het verslag van die geboorte staat op een blad dat in een ander handschrift geschreven is dan de rest van de kroniek! Onderzoekers vergeleken het watermerk van dat papier met een grote studie van Midoux en Matton uit 1868 (Étude sur les filigranes des papiers employés en France aux XIVe et XVe siècles, Dumoulin, Parijs, 1868). Dat watermerk, een anker in de vorm van een kruisboog, werd pas vanaf 1457 gebruikt! Het verslag dat we vandaag lezen, werd dus zowat een halve eeuw na de feiten geschreven… Waarom?
Waarom zou iemand, vijftig jaar later, het verslag van de geboorte van een kind dat nauwelijks leefde opnieuw neerschrijven?
De meeste historici houden vast aan het officiële verhaal. In mijn boek leg ik de bronnen naast elkaar en laat ik de lezer zelf oordelen.
Dertien dagen later...
Op de avond van 23 november 1407 verliet Lodewijk van Orléans het Hôtel Barbette na een souper bij de koningin. Even verderop werd hij in de straten van Parijs vermoord…
Meer achtergrond lees je in Aan het vuur ontsnapt…? Het andere verhaal van Jeanne Darc, te bestellen via de webshop.
Hoor je dit verhaal liever live? Ik geef ook lezingen voor verenigingen, cultuurkringen, bibliotheken, reisclubs…
Meer informatie vind je op de lezingenpagina of telefonisch op 0494 57 03 76.
